Meczet w Kruszynianach – drewniana świątynia Tatarów

Meczet w Kruszynianach to drewniana świątynia muzułmańska wzniesiona przez osiadłych na Podlasiu Tatarów – jedna z najstarszych tego typu budowli w Polsce, obok bliźniaczego meczetu w pobliskich Bohonikach. To rzadki przykład drewnianego zabytku sakralnego, który nie jest kościołem, a świadczy o wielowiekowej, wielokulturowej historii regionu.

Tatarzy na Podlasiu i budowa meczetu

Osadnictwo tatarskie w okolicach Kruszynian i Sokółki wiąże się z nadaniem tych ziem przez króla Jana III Sobieskiego w 1679 roku, w uznaniu za służbę wojskową tatarskich chorągwi w wojsku polskim. Dokładny rok budowy meczetu w Kruszynianach nie jest znany – pierwsza pisana wzmianka o nim pochodzi z 1782 roku, a sama budowla najpewniej powstała w XVIII wieku. Jej budowę sfinansowała rodzina Krzeczowskich, jedna z zamożniejszych rodzin tatarskich w regionie, posiadająca kilka wsi w okolicy.

Architektura meczetu i mizar

Meczet wzniesiono w konstrukcji drewnianej, na niskim kamiennym fundamencie, na planie prostokąta, z mihrabem (niszą wskazującą kierunek modlitwy w stronę Mekki) w ścianie południowej oraz gankami dobudowanymi po stronie północnej i zachodniej. Charakterystycznym elementem jest wysoki, trójspadowy dach zwieńczony niewielką, ośmioboczną wieżyczką z bańką i półksiężycem. Przy meczecie znajduje się czynny muzułmański cmentarz, zwany mizarem, na którym chowani są wyznawcy islamu z okolicznych wsi do dziś. Meczet w Kruszynianach pozostaje aktywnym miejscem modlitwy tatarskiej wspólnoty muzułmańskiej.