Skanseny, czyli muzea budownictwa ludowego na wolnym powietrzu, to najlepsze miejsca, by zobaczyć drewnianą architekturę wiejską w skali całych zagród, a nie pojedynczych obiektów. W Polsce działa kilkadziesiąt takich placówek – od niewielkich, regionalnych ekspozycji po rozległe muzea liczące ponad 200 budynków.
Czym różni się skansen od zwykłego muzeum?
Skansen to muzeum na wolnym powietrzu, w którym oryginalne, historyczne budynki – chałupy, spichlerze, wiatraki, kościoły, karczmy – zostały przeniesione z pierwotnej lokalizacji i odtworzone na terenie muzeum, albo zrekonstruowane w miejscu, w którym stały od wieków. Dzięki temu zwiedzający widzi nie pojedynczy obiekt, lecz całe historyczne otoczenie – zagrodę, wnętrza, sprzęty, a często też żywe zwierzęta gospodarskie i pokazy dawnych rzemiosł.
Najważniejsze skanseny w Polsce
| Skansen | Region | Charakterystyka |
|---|---|---|
| Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku | Podkarpacie | Jeden z największych skansenów w tej części Europy – ponad 200 obiektów na 38 hektarach, otwarty w 1958 roku |
| Kaszubski Park Etnograficzny, Wdzydze Kiszewskie | Pomorze | Najstarszy skansen w Polsce, działający od 1906 roku, poświęcony kulturze kaszubskiej |
| Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu | Mazowsze | Ponad 60 hektarów z licznymi obiektami prezentującymi dziedzictwo wsi mazowieckiej |
| Muzeum Wsi Lubelskiej w Lublinie | Lubelszczyzna | Architektura i kultura materialna regionu lubelskiego oraz Podlasia |
| Muzeum Wsi Radomskiej w Radomiu | Mazowsze (Radomskie) | Budownictwo regionu radomskiego, z żywymi pokazami dawnych rzemiosł |
| Muzeum Wsi Słowińskiej w Klukach | Pomorze | Poświęcone unikatowej kulturze Słowińców |
| Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej | Podkarpacie | Jedna z największych placówek na południowym wschodzie kraju, dziedzictwo regionu rzeszowskiego |
Wdzydze Kiszewskie – pierwszy skansen w Polsce
Historia polskiego skansenownictwa zaczyna się w 1906 roku, gdy powstał Kaszubski Park Etnograficzny we Wdzydzach Kiszewskich – najstarsze tego typu muzeum na wolnym powietrzu w Polsce. To właśnie tam po raz pierwszy zastosowano ideę ratowania zagrożonych rozbiórką, historycznych budynków wiejskich przez przenoszenie ich w jedno miejsce i udostępnianie zwiedzającym w formie odtworzonej wsi.
Sanok – gigant wśród polskich skansenów
Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku, otwarte w 1958 roku, należy dziś do największych skansenów w tej części Europy. Na 38-hektarowym terenie stoi ponad 200 obiektów – od łemkowskich i bojkowskich chat, przez cerkwie, po dwory i karczmy – obrazujących wielokulturowe dziedzictwo Podkarpacia sprzed II wojny światowej.
Dlaczego warto odwiedzać skanseny?
Skanseny to nie tylko atrakcja turystyczna, ale też żywa lekcja historii budownictwa drewnianego – pokazują, jak dawniej łączono bale w konstrukcji zrębowej, jak izolowano ściany, czym kryto dachy i jak organizowano przestrzeń wiejskiej zagrody. Dla każdego, kto interesuje się drewnianą architekturą i tradycyjnym rzemiosłem, to najlepszy punkt wyjścia do dalszej eksploracji tematu – więcej o samych technikach budowlanych piszemy w filarze Architektura i rzemiosło drewniane.
Wiele skansenów prowadzi też żywe pokazy dawnych rzemiosł – kowalstwa, garncarstwa, tkactwa czy ciesielstwa – dzięki czemu odwiedzający mogą zobaczyć nie tylko gotowe budynki, ale też proces ich powstawania. To szczególnie wartościowe źródło wiedzy dla osób zajmujących się dziś konserwacją i renowacją drewna zabytkowego, bo pozwala zrozumieć, jakimi narzędziami i technikami posługiwali się dawni cieśle – a co za tym idzie, jak prawidłowo podchodzić do napraw zachowujących autentyczny charakter obiektu.
Źródła
- Folkowa – Portal o Sztuce Ludowej Polski, „Skanseny w Polsce – lista, mapa i co warto zobaczyć” – folkowa.art.pl